Popularne nazwy
- Gekon gruboogonowy
- Eublefar gruboogonowy
- Gekon tłustoogonowy
- Gekon afrykański
- African fat-tailed gecko (ang.)
- Gecko à queue grasse africain (fr.)
- Afrikanischer Fettschwanzgecko (niem.)
Charakterystyka i wygląd
Gekon gruboogonowy to jaszczurka osiągająca długość ciała do 20-25 cm i masę do 75-90 gramów. Charakteryzuje się grubym ogonem służącym jako magazyn tłuszczu, który może stanowić nawet 1/3 długości ciała. Ubarwienie jest zwykle brązowo-beżowe z ciemniejszymi pasami, a brzuch jasnoróżowy lub biały. Samce są nieco większe od samic i mają masywniejsze głowy.
Ciało gekona tłustoogonowego pokryte jest drobnymi, gładkimi łuskami. Posiada duże, wyłupiaste oczy z pionowymi źrenicami, typowe dla gatunków nocnych. Palce zakończone są przylgami, które umożliwiają wspinanie się po pionowych powierzchniach.
W hodowli wytworzono wiele odmian barwnych, w tym albinos, high contrast, striped i caramel.
Występowanie naturalne i środowisko życia
Gekon gruboogonowy występuje naturalnie w Afryce Zachodniej, od Senegalu na zachodzie po Nigerię i północny Kamerun na wschodzie. Zasięg obejmuje takie kraje jak Senegal, Gambia, Gwinea, Mali, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Niger i Czad.
Eublefar gruboogonowy preferuje suche i gorące środowiska, takie jak sawanny, rzadkie suche lasy i tereny skaliste. Spędza dzień w ciemnych, wilgotnych kryjówkach, często wykorzystując kopce termitów, szczeliny skalne lub zagłębienia pod korzeniami drzew. Aktywny głównie nocą, gdy poluje na owady.
Terrarium
Eublefar gruboogonowy wymaga terrarium stepowego. Dla jednego osobnika zaleca się minimum 50x30x30 cm, choć większe terrarium zawsze będzie korzystniejsze. Dla pary lub małej grupy rekomenduje się terrarium o wymiarach 80x40x40 cm lub większe.
Podłoże powinno być suche i sypkie, np. piasek pustynny zmieszany z ziemią lub specjalne podłoża dla gadów pustynnych. Należy zapewnić kryjówki, np. korę, sztuczne jaskinie, kamienie czy korzenie. Ważne jest też umieszczenie płaskich kamieni pod lampą grzewczą, które gekon może wykorzystać do wygrzewania się.
W terrarium eublefara gruboogonowego warto umieścić też kilka suchych gałęzi do wspinania, choć gekony te rzadko korzystają z wyższych partii terrarium.
Temperatura
- Temperatura dzienna: 24-27°C
- Punkt grzewczy: 31-33°C (lokalnie do 35°C)
- Temperatura nocna: nie niższa niż 21°C
Ważne jest zapewnienie gekonowi gruboogonowemu gradientu temperatur, aby gekon mógł regulować temperaturę swojego ciała. Punkt grzewczy można uzyskać za pomocą lampy grzewczej lub maty grzewczej.
Oświetlenie
Gekon gruboogonowy nie wymaga oświetlenia UVB, gdyż jest gatunkiem nocnym. Jednak delikatne oświetlenie LED może być stosowane w celu symulacji cyklu dnia i nocy (12h dzień / 12h noc). W nocy można używać czerwonego lub niebieskiego oświetlenia do obserwacji gekonów bez zakłócania ich naturalnego rytmu.
Wilgotność
Optymalna wilgotność powinna wynosić 50-70%. Wyższa wilgotność (60-80%) jest korzystna podczas linienia. Należy zapewnić kryjówkę z wyższą wilgotnością, np. wilgotne mchy w zamkniętym pojemniku z małym otworem.
Czyszczenie
Terrarium należy czyścić regularnie, usuwając odchody i resztki pokarmu. Pełne czyszczenie i dezynfekcję przeprowadza się co kilka miesięcy. Woda w pojemniku powinna być wymieniana codziennie.
Żywienie i suplementacja
Dieta składa się głównie z owadów, takich jak:
- Świerszcze
- Karaluchy
- Larwy mącznika młynarka
- Larwy drewnojada
- Szarańcza (dla dorosłych osobników)
Karmienie dorosłych osobników eublefara gruboogonowego odbywa się 2-3 razy w tygodniu, młode karmione są codziennie. Owady powinny być odpowiednio małe – nie większe niż szerokość głowy gekona.
Suplementacja:
- Wapń: posypywanie owadów proszkiem wapniowym przy każdym karmieniu
- Witaminy: stosowanie preparatu multiwitaminowego raz w tygodniu
- Dla samic w okresie rozrodczym zaleca się zwiększoną suplementację wapniem
Raz na jakiś czas można podawać małe ilości owoców, np. banana lub mango, jako urozmaicenie diety.
Choroby i problemy zdrowotne
Najczęstsze problemy to:
- Pasożyty wewnętrzne (robaki)
- Niedożywienie i niedobory witaminowe
- Problemy z linieniem
- Infekcje bakteryjne lub grzybicze
- Metabolic Bone Disease (MBD) – choroba kości wynikająca z niedoboru wapnia
- Zatwardzenie
Zaleca się regularny worming dwa razy w roku oraz coroczne badania kontrolne u weterynarza specjalizującego się w gadach.
Rozmnażanie
Samice osiągają dojrzałość płciową w wieku 18-24 miesięcy, samce nieco wcześniej. Sezon rozrodczy w naturze przypada na porę deszczową.
Cykl rozrodczy:
- Okres godowy i kopulacja
- Samica składa zwykle 2 jaja (rzadko 1 lub 3)
- Inkubacja trwa 43-70 dni, zależnie od temperatury
- Temperatura inkubacji wpływa na płeć młodych:
- 26-28°C – więcej samców
- 30-32°C – więcej samic
Młode gekony po wykluciu mierzą około 7-8 cm i są w pełni samodzielne.
Zachowanie
Gatunek nocny, generalnie spokojny i łagodny. W ciągu dnia przeważnie ukrywa się w kryjówkach. Posiada zdolność do autotomii ogona, czyli odrzucania go w sytuacji zagrożenia.
Może przyzwyczaić się do obecności człowieka i tolerować delikatne dotykanie, jednak nie lubi być często chwytany. W sytuacji stresowej może wydawać ciche piski lub próbować ugryźć, choć rzadko to robi.
Gekony gruboogonowe są terytorialne, szczególnie samce, dlatego nie powinno się trzymać dwóch samców razem.
Dymorfizm płciowy
- Samce są nieco większe od samic i posiadają masywniejsze głowy
- Samce mają wyraźne pory preanalne (rząd małych otworów przed kloaką)
- U samców widoczne są hemipenis bulges (zgrubienia) u nasady ogona
Ciekawostki
- Mogą żyć 15-20 lat w niewoli, a niektóre osobniki dożywają nawet 25 lat
- Istnieje wiele odmian barwnych uzyskanych przez selektywną hodowlę, w tym albinos, high contrast, striped, caramel i oreo
- Młode gekony są samodzielne od momentu wyklucia i nie wymagają opieki rodzicielskiej
- W naturze gekony te często zamieszkują termitiery, korzystając z stabilnej temperatury i wilgotności wewnątrz kopców termitów
- Potrafią magazynować tłuszcz nie tylko w ogonie, ale także w jamie ciała, co pomaga im przetrwać okresy niedoboru pokarmu
- Mimo że posiadają przylgi na palcach, rzadko wspinają się po pionowych powierzchniach, preferując życie na ziemi
Materiały źródłowe
- Atlas of Reptiles and Amphibians, Ballard B., Cheek R. 3. The Reptile Database (www.reptile-database.org)
- Reptiles Magazine (www.reptilesmagazine.com)
- de Vosjoli, P. (2005). The African Fat-Tailed Gecko: Captive Husbandry and Reproduction. Advanced Vivarium Systems.
- Bartlett, R.D., & Bartlett, P. (2001). Reptile Keeper’s Guides: Geckos. Barron’s Educational Series.
- Henkel, F.W., & Schmidt, W. (1995). Geckoes: Biology, Husbandry, and Reproduction. Krieger Publishing Company.
